Xilooqidda Ku-meel-gaarka ah ama Joojinta Shaqada — Farqiga, Xuquuqaha iyo Waxa La Sameeyo 2026

Tilmaame · La cusboonaysiiyay 26-kii Abriil 2026

Tilmaame cad oo ku saabsan waxa ay ka dhigan tahay xilooqidda ku-meel-gaarka ah (lomautus) iyo joojinta shaqada (irtisanominen) Finland, sida ay u kala duwan yihiin, iyo waxa aad u xaq leedahay xaaladda kasta.

Soo koobidda Xilooqidda ku-meel-gaarka ah (lomautus) = heshiiska shaqada waa sii wada socda, shaqadu waxay u jogtaa waqti yar — waad soo noqon dogtaa markii xilooqiddu dhammaato. Joojinta shaqada (irtisanominen) = heshiiska shaqada waxa si waara u dhammaadaa. Xaaladahaas labadaba waad xaq u leedahay deeqda shaqo-la'aanta iyada oo aan ciqaab lahayn haddii shaqaalihii ka gaadhay go'aanka. Haddaad adiga isku joojiso shaqada, waad heli kartaa 90-maalmood oo mamnuucid ah.

---

Nuxurka

1. Miis barbar-dhig ah
2. Xilooqidda ku-meel-gaarka ah (lomautus)
3. Joojinta shaqada (irtisanominen)
4. Mamnuucidda — goorta aadan deeq helin
5. Nidaamka wadashaqeynta (YT)
6. Qorshaha talaabooyinka
7. Su'aalaha jira

---

1. Miis Barbar-dhig

*Mamnuuciddu waxay timaadaa haddaad adiga isku joojiso shaqada iyada oo sabab macquul ah lahayn ama dhaqankaagu yahay sababta joojinta.

---

2. Xilooqidda Ku-meel-gaarka ah (Lomautus)

Xilooqidda ku-meel-gaarka ah waa go'aamka shaqaalihii lagu dhaawicin karo si ku-meel-gaarka ah inuu shaqada joojin karo oo mushahar-bixinta uusan sii wadin. Heshiiska shaqada waa sii socdaa, waadna soo noqon dogtaa markii xilooqidda dhammaato — maalinta la go'aamiyay ama markii shaqaalihii soo yeero.

Goorta shaqaalihii xilooqin karo?

• Shaqada la heli karaa ayaa ku-meel-gaarka ah hoos u dhacday (ka yar 90 maalmood)
• Shaqada la heli karaa ayaa hoos u dhacday sababo dhaqaale ama wax-soo-saarka
• Ganacsiga ayaa joogsaday, xasuuq ama xiri

Ogeysiiska xilooqidda

• Waa in lagu siiyaa qoraal ah ugu yaraan 14 maalmood ka hor inta aanay bilaabin (Sharciga Heshiiska Shaqada, cutubka 5, qaybta 4)
• Waa in uu muujiyaa sababta, taariikhda bilowga iyo muddada (haddii la garanayo)
• Xilooqiddu waxay noqon kartaa mid aan muddo lahayn ama mid muddadeedu go'an tahay

Muddada xilooqidda

• Deeqda shaqo-la'aanta ayaad ka helaysaa Kela ama sanduuqa shaqo-la'aanta
• Waxaad qaadan kartaa shaqo kale (Sharciga Heshiiska Shaqada waxuu ogolaanayaa fasax gaar ah)
• Kuma diidi karto tababar ama raadinta shaqo ee xafiiska TE iyada oo sabab macquul ah lahayn
• Fasaxa sanadlaha ah wuxuu sii uruurin doonaa sida caadiga ah (sida heshiiska)

---

3. Joojinta Shaqada (Irtisanominen)

Joojinta shaqada waxay si waara u dhameysaa heshiiska shaqada. Tani waxay dhici kartaa laba sabab:

1. Aasaaska dhaqaale iyo wax-soo-saarka — hoos u dhac weyn oo joogto ah oo shaqada la heli karo
2. Aasaaska shakhsiyeed — jabinta weyn ee heshiiska shaqada, tusaale ahaan, maqnaashiyaha oo dib u dib u dhaca

Muddo-ogeysiiska joojinta

Shaqaalihii ayaa joojinaya (Sharciga Heshiiska Shaqada, cutubka 6, qaybta 3):

• Ka yar 1 sanad → 14 maalmood
• 1–4 sano → 1 bilood
• 4–8 sano → 2 bilood
• 8–12 sano → 4 bilood
• Ka badan 12 sano → 6 bilood

Shaqaalahu ayaa is-joojinaya:

• Ka yar 5 sano → 14 maalmood
• Ka badan 5 sano → 1 bilood

Heshiiskaaga wadajirka ah wuxuu beddeli karaa kuwan — hubso heshiiskaaga.

Diidmada joojinta

Haddii aasaaska joojinta aysan ku filan, waxaad in dacwad garsoodiga degmada ah oo muddo 2 sano ka gubin kartaa. Magdhawga joojinta aan macquul ahayn caadi ahaan waa 3–24 balaaran oo mushaharro. La tasho xiriirka raashinkaada ama qareen shaqo-sharciga ee takhasus ah ka hor intaadan dacwad gelin.

---

4. Mamnuucidda — Goorta Aadan Deeq Helin

Mamnuuciddu waa muddo 90 maalmood oo aadan deeqda shaqo-la'aanta ku helin. Mamnuuciddu waxay timaadaa haddii:

• Adiga isku joojiso shaqada iyada oo sabab macquul ah lahayn
• Dhaqankaagu yahay sababta joojinta
• Aadan aqbali shaqo ama tababar la bixiyay iyada oo sabab macquul ah lahayn

Sababaha macquulka ah ee is-joojinta

• Isqaata ama gabdhaha is-qaaday shaqada meel kale
• Cudur xun oo ku dhacay adiga ama qof dhow
• Xaaladda shaqadu si weyn u sii daactay (mushaharka hoos u dhicay, saacadaha shaqada isbeddelay)
• Cabashada ama tallaabooyinka xanuunka shaqada ee xafiiska shaqada
• Jabinta dib u dib u dhaca ee heshiiska shaqada (tusaale ahaan, mushaharka aan la bixin)

Mamnuucidda waxaa go'aamiya sanduuqaaga shaqo-la'aanta ama Kela markay codsigaaga falanqaynayaan. Waxaad ka soo horjeedi kartaa go'aanka.

---

5. Nidaamka Wadashaqeynta (YT)

Nidaamka YT waa wadahadal sharcigan ah oo u dhexeeya shaqaalihii iyo shaqaalaha ka hor joojin kooxeed ama xilooqid baaxad leh. Waajib ah sida Sharciga Wadashaqeynta (1333/2021) oo shaqaalihii ugu yaraan 20 shaqaale leeyahay.

Ugu yaraan muddo wadahadal

• 6 toddobaad — marka joojinta ama xilooqiddu saamasho ugu yaraan 10 shaqaale
• 14 maalmood — marka xilooqiddu gaaban tahay (ugu badan 90 maalmood)

Waxa wadahadasha lagu qaata?

• Aasaaska iyo hab-dhismeedka yaraynta
• Beddelka joojinta (dib u-shaqo-gelinata, tababar)
• Talaabooyinka taageerada shaqaalaha

Haddaan nidaamka YT la raacin: Shaqaalihii waxa laga suuri geli karaa inuu magdhaw bixiyo shaqaale kasta oo la joojiyay (Sharciga Wadashaqeynta, qaybta 11). Magdhawgu wuxuu noqon karaa dhowr bilood oo mushaharro.

---

6. Qorshaha Talaabooyinka

1. Si taxaddar leh u akhri ogeysiiska. Xilooqid ma aha ama joojin? Maalinta bilowga waa goorma? Sababta ma la sheegay?
2. Nuqulo ka qaado dhamaan dukumentiyadda: ogeysiiska, heshiiska shaqada, warqadaha mushaharka, heshiiska wadajirka, diiwaanka YT (haddii jiro).
3. Is-diiwaan-geli si raadinta shaqo ah Työmarkkinatori maalinta koowaad ee shaqo-la'aanta ama xilooqidda.
4. Codso deeqda: sanduuqa shaqo-la'aanta haddaad xubin tahay, haddaan lahayn Kela. Codso 7 maalmood gudahood.
5. La xiriir xiriirka raashinkaada haddii joojin tahay aadna ka shakisan tahay aasaaskiisa. Qareenka xiriirku xaaladda wuu baari doonaa bilaash.
6. Codso caawinta guriga Kela haddii dakhligaagu si weyn hoos u dhaco. Caawinta guriga waxaa la siinayaa 2 bilood oo dib u-dhacsan.
7. Waxqabadyada raadinta shaqada la cusboonaysii joogto — qorshaha xafiiska TE iyo codsiyada shaqada waa shuruud deeqda loogu heli karo.

---

7. Su'aalaha Jira

Waa maxay farqiga u dhexeeya xilooqidda ku-meel-gaarka ah iyo joojinta shaqada? Xilooqidda ku-meel-gaarka ah, heshiiska shaqada waa sii socdaa laakiin shaqo ma jirto hadda — waad soo noqon dogtaa markii xilooqidda dhammaato. Joojinta shaqada, heshiiska shaqada waxa si waara u dhammaadaa. Labadaaba waxaad heshaa deeqda shaqo-la'aanta, laakiin xilooqidda kadib waxaad lahayd xaq adag oo aad shaqadaadii ku laaban karto.

Ma heli doonaa deeqda shaqo-la'aanta inta lagu jiro xilooqidda ku-meel-gaarka ah? Haa. Muddada xilooqidda deeqda waxaa loo bixiyaa si la mid ah ka dib joojinta: 5-maalmood sugitaan, ka dibna deeqda muddada xilooqidda. Mamnuucid ma jirto. Naftaada ku diiwaan-geli Työmarkkinatori maalinta koowaad ee xilooqidda oo codso deeqda Kela ama sanduuqa 7 maalmood gudahood.

Waa maxay mamnuucidda marka loo maraa? Mamnuuciddu waa 90-maalmood oo deeq lagu bixin waayo. Waxa ay timaadaa haddaad isku joojiso shaqada iyada oo sabab macquul ah lahayn, haddii dhaqankaagu yahay sababta joojinta, ama haddaad diido shaqo ama tababar la bixiyay iyada oo sabab macquul ah lahayn.

Waa maxay nidaamka YT marka waajib yahay? Nidaamka YT waa wadahadal sharcigan ah oo shaqaalihii ku waajib ah inuu shaqaalaha la yeesho ka hor joojin kooxeed ama xilooqid baaxad leh. Waajib ah sida Sharciga Wadashaqeynta (1333/2021) oo shaqaalihii ugu yaraan 20 shaqaale leeyahay. Ugu yaraan 6 toddobaad, ama 14 maalmood xilooqido gaaban oo ugu badan 90 maalmood.

Muddo-ogeysiiska joojinta ee dheeraaday? Shaqaalihii markuu joojinayo: ka yar 1 sanad → 14 maalmood, 1–4 sano → 1 bilood, 4–8 sano → 2 bilood, 8–12 sano → 4 bilood, ka badan 12 sano → 6 bilood. Shaqaalahu markuu is-joojinayo: ka yar 5 sano → 14 maalmood, ka badan 5 sano → 1 bilood.

Haddaan joojinta aqbali waayo? Waxaad ka soo horjeedin kartaa joojinta maxkamadda degmada. Waxaad leedahay 2 sano joojinta ka dib. Haddii dacwadda la aqbalo iyada oo aan aasaas macquul ah lahayn, shaqaalihii waxa lagaga suuri geli karaa inuu bixiyo magdhaw u dhigma 3–24 bilood oo mushaharro. La tasho xiriirka raashinkaada ama qareen shaqo-sharciga.

---

Tani waa macluumaad guud, maaha talo sharci. Xaaladda shakhsiyeed, la tasho xiriirka raashinkaada ama qareen shaqo-sharciga.

Xiriirrada waxtar leh:

• Työmarkkinatori (diiwaan-gelinta raadinta shaqada): tyomarkkinatori.fi
• Deeqda shaqo-la'aanta Kela: kela.fi
• Sharciga Heshiiska Shaqada (Finlex): finlex.fi